|
CERN’deki
Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın (Large Hadron Collider –
LHC) 27 kilometre uzunluğundaki tünellerinde ilk ışın,
10 Eylül günü Türkiye saatiyle 11.28’de dönmeye başladı.
Aylardır bütün bilim çevrelerinin merakla beklediği,
dünyanın şimdiye kadar yapılan en büyük ve en maliyetli
deneyi başlamış oldu.
CERN’deki
proje yürütücüsü Lyn Evans bu deneyle birlikte Evren’in
değişimine ışık tutulacak bir çağa girildiğini belirtti.
Bu devasa
yapıyı harekete geçirmek, uzun çalışmalar ve hazırlıklar
gerektirdi. Deneylerin başarıyla gerçekleşebilmesi için
yapıyı oluşturan binlerce hassas elemanın uyum içinde
çalışması ve insan saçından ince ışınların kafa kafaya
çarpıştırılması gerekiyor. 10 Eylül günü başarıyla
gerçekleştirilen ilk deneyin ardından, sistem üzerinde
tecrübe edinece olan araştırmacılar çeşitli çarpıştırma
deneylerini kapsayan bir araştırma programını harekete
geçirecekler.
Işınların
başarıyla çarpıştırılmasının ardından LHC’de yapılacak 4
deney için kalibrasyon ve ölçüm aşamaları başlayacak ve
1 yıl içerisinde bu deneylerin sonuçları işlenecek.
Deneyler sırasında araştırmacılar, yerçekiminin kütle
üzerinde nasıl bir etkisi olduğunu ve kütlenin nasıl
oluştuğunu açıklamaya yönelik bilgiler edinmeyi
umuyorlar.
Ayrıca
araştırmacılar "karanlık madde"nin de peşine düşecekler.
Evreni oluşturan madde miktarının sadece %5’ini
görebiliyoruz. Bunun dışında kalan alan da deneyler
sayesinde incelenebilecek.
LHC’nin bir keşif makinesi olduğunu söyleyen CERN
Başkanı Robert Aymar, Evren’in sırlarının bir kısmını
daha ortaya çıkaracaklarını ekliyor.
Dünyanın
çeşitli bölgelerindeki araştırma merkezleri de
deneylerin başlamasının önemini belirtiyor ve ilk günkü
başarıdan övgüyle söz ediyorlar.
Fotoğrafta, çeşitli deneyler için ayrı ayrı
yerleştirilen algılayıcıların konumları da gösteriliyor.
ATLAS ve CMS deneyleri için yerleştirilen algılayıcılar,
parçacıkların çarpıştırılması sırasında oluşan genel
olayları gözlemlemek için kullanılıyor. ALICE ve LHCb
deneylerinde ise çarpışmalarla ilgili bazı özel olaylara
ait veriler toplanıyor. |